«ژلاتین»، حلال یا حرام؟ - «ژلاتین»، حلال یا حرام؟ | حوزه نمایندگی ولی فقیه جهاد کشاورزي خراسان شمالي

«ژلاتین»، حلال یا حرام؟

 

«ژلاتین» چیست؟: ژلاتین ماده‌ای جامد نیمه شفاف، بی‌رنگ، ترد و کمابیش بی‌مزه است که از کلاژن درون پوست و استخوان جانوران به‌دست می‌آید. این ماده به دلیل دارا بودن ویژگی‌های ایجاد ژل و قوام‌دهندگی، به طور گسترده‌ای به ‌عنوان عامل ژله­ای کننده در صنایع غذایی، داروسازی، عکاسی و لوازم آرایشی و بهداشتی به‌کار می‌رود که ژله ها، مارمالادها، آبنبات‌ها، پاستیلها، بستنیها و برخی شیرینی‌ها از جمله آنها هستند.

ژلاتین تجاری که به شکل دسرهای آماده یا پودر دسر در بازار موجود است و بدون علامت تأیید کننده مراجع مربوطه داخلی هستند، حاوی مقادیر زیادی رنگ مصنوعی و طعم دهنده است و منبع مناسبی برای ژلاتین ارگانیک محسوب نمی­شود. مثلا پاستیل که بسیار هم پر طرفدار است در حقیقت ژله کم آب همراه با طعم دهنده، رنگ دهنده و دیگر افزودنی ها است تا قوام بهتری پیدا کند.[1]

بهترین نوع ژلاتین، پودر ژلاتین خالص است که از استخوان گاو و گوسفند تهیه می­شود که می توانید آن را با سایر مواد غذایی ترکیب کنید.

به ‌منظور بالابردن کیفیت خوراکی‌های حاوی ژلاتین، لازم است که این ماده به روش درست از استخوان استخراج شود که یکی از بهترین روش‌ها، روش آنزیمی است، اما به صورت طبیعی می‌توانید آن را از جوشاندن استخوان قلم گاو و گوسفند استخراج و در غذاهای مختلف‌تان مصرف کنید.

نتیجه جوشاندن استخوان جدا شده از گوشت ژله­ای بی رنگ است که همان ژلاتین است.

افرادی که خوراک کله پاچه می خورند هنگام خنک شدن آن مشاهده می کنند که از آن ژله حاصل می شود که این همان ژلاتین است. (البته منظور ما از ژلاتین، روغن غلیظی که همراه کله پاچه و امثال آن می­باشد نیست که بنا به گفته های متخصصین بهتر است از مصرف این روغن در حجم زیاد اجتناب گردد).

اهمیت مصرف «ژلاتین»: اسید آمینه واحد تشکیل دهنده پروتئین است. بدن انسان برخی از آمینو اسیدها را تولید می‌کند اما بسیاری از آمینو اسیدهای مورد نیاز باید از طریق رژیم غذایی تامین شود در حالی که بیشتر افراد، آن بخش از بدن حیوانات را که حاوی آنهاست (استخوان‌ها و ارگان‌های برخی حیوانات) را معمولا مصرف نمی‌کنند. این بخش از بدن حیوانات نوعی ژلاتین تولید می شود  که حاوی آمینو اسیدهاست.

معمولا گلیسین، پرولین و والین از فراوان ترین آمینو اسیدهای موجود در ژلاتین و نیز آمینواسیدهای لیسین، آلانین و آرژینین و نیز والین که از جمله آمینو اسیدهای ضروری است در ژلاتین یافت می شوند. بنابراین افزودن ژلاتین به رژیم‌های غذایی سودمند است.

برخی فوائد مصرف ژلاتین: تقویت مفاصل، اثر ضدپیری، تعادل هورمونی، بهبود خستگی آدرنال، کاهش وزن، رفع سلولیت، بهبود زخم ها و جراحت ها، پوست شاداب و زیبا، دفع سموم پروتئین حیوانی، خواب راحت تر، بهبود سلامت استخوان ها، بهبود سلامت کبد، بهبود التهاب، تمدد اعصاب و کاهش اضطراب، بهبود هاضمه، درمان آلرژی غذایی، حفظ حجم عضلانی، تقویت مو و ناخن، کاهش هزینه پخت و پز، را از فواید آن نام برده­اند.

مقدار مصرف ژلاتین: ژلاتین های پودری مصرف روزانه 1 تا 2 قاشق چایخوری کافی است و نیازمندی های بدنتان را تامین می­کند. اگر کپسول مکمل آن را تهیه کرده اید به دستورالعمل شرکت سازنده عمل کنید. یکی از راه های بهره بردن از خواص ژلاتین، خوردن عصاره گوشت است که سرشار از ژلاتین یا قسمت­هایی که دارای مقادیر بیشتری ژلاتین باشد مثل پاچه می­باشد.

ژلاتین حلال یا حرام؟ اما این تمام مطلب در مورد استفاده از ژلاتین نیست. نکته بسیار حائز اهمیت، توجه به حلال بودن ژلاتین های آماده یا استفاده شده در سایر محصولات آماده از جمله پاستیلها و شکلاتها که بسیار پر طرفدار نیز هستند و...، می باشد. به عنوان مثال گاهی مسافران ایرانی در بازگشت از کشورهای خارجی با خود ژلاتین یا محصولات حاوی ژلاتین مانند پاستیل می آورند بدون اینکه بدانند حرام هستند یا حلال. در این خصوص توجه به چند نکته حائز اهمیت است:

1. پرهیز از ژلاتین خوکی یا حیوانات حرام گوشت: ژلاتین باید از استخوان و پوست گاو و گوسفند و حیوانات حلال گوشت باشد و به هیچ وجه نباید از خوک (که مصرف بالایی در برخی کشورهای غیر مسلمان دارد) یا حیوانات حرام گوشت تولید شده باشد.

خداوند متعال در قرآن، سوره مبارکه بقره آیه 173 [2]و انعام آیه 145[3] استفاده از گوشت خوک را نهی کرده است. (مگر اینکه انسان از شدت گرسنگی در معرض مرگ باشد که می تواند تنها به اندازه ای که زنده بماند استفاده کند و نه بیشتر).

2. توجه به انجام ذبح شرعی قبل از تولید ژلاتین: علاوه بر حلال گوشت بودن حیوان، باید به ذبح شرعی شدن آن حیوان حلال گوشت نیز توجه کرد.

در بسیاری از مکانهای کشتار حیوان، در کشورهای غیر مسلمان، بجای بریدن رگ­های آن، دام ها را خفه می کنند تا خون در بدن دام ها باقی مانده و رنگ استخوان ها [برای تهیه ژلاتین] تیره­تر شود. یا به روشهای غیر اسلامی، اقدام به کشتار می­کنند که مراقبت بسیار از سوی مصرف کننده مسلمان را می طلبد که در حال حاضر وزارت جهاد کشاورزی متولی نظارت بر ذبح شرعی و سلامت گوشتهای وارداتی مجاز از مبدأ می­باشد اما فراورده­هایی چون ژلاتین از مبادی غیر مجاز هم امکان ورود دارد که هوشیاری مصرف کننده را می­طلبد.

سؤال: آیا خوردن گوشت [یا فراورده های آن] که از کشورهاى غیر اسلامى وارد مى‏شود حلال است؟

مقام معظم رهبری: تا تذکیه شرعى آن احراز نشود خوردن آن حرام است.

 

 

این پاسخ رهبری در واقع اعلام یک قانون کلی از نگاه دین مبین اسلام می­باشد که باید در استفاده از تمامی فراورده های وارداتی مد نظر قرار دهیم تا مرتکب مصرف حرام نگردیم.

3. توجه به تأثیر وضعی مصرف، در صورت ندانستن: سؤال می شود آیا اگر بدون اطلاع از گناه بودن، مصرف کردیم یا قربانی استفاده دیگران در غذایی که ما هم از آن خوردیم شدیم آیا گناهی بر عهده ماست؟ پاسخ: خیر. اما چون خدا می خواهد ما حلال بخوریم[4] باید اولا: در حلیت خوردنی از غیر مسلمان تحقیق کنیم. ثانیا: باید بدانیم در مواردی هم که بی گناه مرتکب می شویم هرچند گناهکار نباشیم اما آثار وضعی(طبیعی) آن وجود خواهد داشت. مانند شراب که هرچند اگر ندانسته خوردیم گناه نکرده­ایم اما قطعا مستی دارد.

برای اطمینان از حلیت و سلامت ژلاتین و فراورده های حاوی ژلاتین می­بایست نشان حلال و استاندارد ایران و علامت سیب سلامت سازمان غذا و دارو بر روی بسته بندی آنها درج شده باشد.

 

 

ژل‌های جایگزین: ژل‌های جایگزین می‌توانند از منابعی طبیعی از قبیل آگار (نوعی جلبک)، پکتین (کربوهیدرات گیاهی- یک پلیمر اشتقاقی قندی- اسیدی است که از ساختار‌های ژلاتینی گیاهی موجود در میوه و سبزی به دست می‌آید.)، کاراگینان یا کانجک به‌دست بیایند. که البته این گزینه‌ها مسائل بهداشتی خاص خود را به همراه دارند (مثلا ممکن است در صورت مصرف زیاد باعث تحریک روده شود) علاوه بر اینکه نمی توانند خواص ارزشمند ژلاتین­های بدست آمده از منابع حیوانی را داشته باشند (چون اغلب از ترکیباتی چون کاراژیان، قند و صمغ ساخته شده است).

به هر حال از آنجایی که این ژلهای جایگزین، از محصولات گیاهی به دست می­آیند و دارای خاصیت مست کنندگی هم نیست؛ بنابراین استفاده از آن در ساخت ژله، پاستیل و سایر خوراکی ها منعی ندارد و خوردن محصول به دست آمده از آن نیز جایز خواهد بود.

حوزه نمایندگی ولی فقیه سازمان جهاد کشاورزی خراسان شمالی

 

 

 

[1] طبق استاندارد ملی ایران، تنها هفت رنگ مجاز برای پاستیل تعریف شده اما در برخی کشورها برای ساخت پاستیل از رنگ هایی استفاده می شود که در ایران غیرمجاز شمرده می شود. بنابراین باید از مصرف پاستیل های فله­ای و سنتی بدون تأیید مراجع داخلی اکیدا اجتناب گردد. 

 

[2] إِنَّمَا حَرَّمَ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةَ وَالدَّمَ وَلَحْمَ الْخِنزِيرِ وَمَا أُهِلَّ بِهِ لِغَيْرِ اللّهِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلاَ عَادٍ فَلا إِثْمَ عَلَيْهِ إِنَّ اللّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ (بقره173) خداوند تنها (گوشت) مردار و خون و گوشت خوك، و آنچه نام غير خدا به هنگام ذبح بر آن گفته شود، حرام كرده است (ولي) آن كس كه مجبور شود (در موقع ضرورت براي حفظ جان خود از آن بخورد در صورتي كه ستمگر و متجاوز نباشد گناهي بر او نيست، خداوند بخشنده و مهربان است.

[3] قُل لاَّ أَجِدُ فِي مَا أُوْحِيَ إِلَيَّ مُحَرَّمًا عَلَى طَاعِمٍ يَطْعَمُهُ إِلاَّ أَن يَكُونَ مَيْتَةً أَوْ دَمًا مَّسْفُوحًا أَوْ لَحْمَ خِنزِيرٍ فَإِنَّهُ رِجْسٌ أَوْ فِسْقًا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللّهِ بِهِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلاَ عَادٍ فَإِنَّ رَبَّكَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ (انعام/145) بگو: در احکامی که به من وحی شده من چیزی را که برای خورندگان طعام حرام باشد نمی‌یابم جز آنکه میته باشد یا خون ریخته (جهنده) یا گوشت خوک که پلید است و یا حیوانی که بدون ذکر نام خدا از روی فسق و نافرمانی ذبح کنند. و (در همین ها که حرام شده) هرگاه کسی به خوردن آنها مضطر گردید صرف کند، در صورتی که از روی ستم و از راه تعدی (از فرمان خدا) نباشد، همانا خدای تو بسیار بخشنده و مهربان است.

[4] يا أَيُّهَا النّاسُ كُلوا مِمّا فِي الأَرضِ حَلالًا طَيِّبًا وَلا تَتَّبِعوا خُطُواتِ الشَّيطانِ ۚ إِنَّهُ لَكُم عَدُوٌّ مُبينٌ﴿بقره/ 168﴾ ای مردم! از آنچه در زمین است، حلال و پاکیزه بخورید! و از گامهای شیطان، پیروی نکنید! چه اینکه او، دشمن آشکار شماست!