حيوانات حلال گوشت وحرام گوشت ›› حوزه نمایندگی ولی فقیه جهاد کشاورزي خراسان شمالي
حیوانات حلال گوشت وحرام گوشت
برای پاسخ کامل و جامع به این سوال که کدام حیوانات حلال گوشت و کدام حیوانات حرام گوشتند؟ باید گفت: کلیه حیوانات موجود در عالم را به سه دسته تقسیم که هر دسته دارای حکم خاص خود است تقسیم می گردد:.
1/4. حیوانات خشکی
در بین حیوانات خشکی (به جز پرندگان که حکم خاص خود را دارند) فقط سیزده حیوان حلال گوشت و بقیه حرام گوشتند. (این مساله از مسائل اختلافی نیست و برای مطالعه بیشتر می توانید به توضیح المسائل مراجع عظام تقلید بخش «احكام سر بریدن و شكار كردن حیوانات» مراجعه کنید.)
آن سیزده حیوان حلال گوشت عبارتند از: 1.گاو  2.گوسفند  3.بز  4.شتر  5.اسب  6.الاغ  7.قاطر  8.آهو  9.گوزن 10.قوچ  11.بزکوهی  12.گاو وحشی  13.گورخر
بنابراین خوردن گوشت خوک (چه اهلی و چه وحشی که به آن «گراز» می گویند)، خرگوش و مار و تشی(سیخور)، میمون، جوجه تیغی و ... حرام است.
چند نکته قابل توجه
1. در بین این سیزده حیوان که برخی اهلی و برخی وحشی هستند خوردن گوشت اسب، الاغ و قاطر مکروه است ولی حرام نیست یعنی با اینکه حلال است و می شود آن را خورد اما بهتر آن است که خورده نشود.
2. در مورد خرگوش شایع شده که سمت چپ آن حرام است و سمت راست آن حلال و یا در مورد مار می گویند اگر یک وجب از سر، یک وجب از دم آن قطع شود خوردن مابقی حلال خواهد بود. که این شایعات هیچ اساسی نداشته و همگی کذب محض اند و همانگونه که گذشت خرگوش و مار تمام بدنشان حرام است.
3. طبق اطلاعات موجود متاسفانه در بخشی از شمال کشور چند روز مشخص از سال به عنوان ایام شکار خرگوش مشهور گشته که در این ایام عده ای از مردم خصوصا جوانان به شکار خرگوش رفته و با گوشت آن غذاهایی نظیر کباب و آبگوشت تهیه می کنند. همچنین در برخی از مناطق گراز را که همان خوک است شکار کرده و به راحتی میل می کنند. که باید از آن برحذر داشت چرا که حرام و نجس خوری انسان را تا پرتگاه قتل امام خواهد کشاند همانطور که حرامخواران در کربلا حرفهای امام معصوم را نمی شنیدند و بر آنها تأثیری نداشت.
2/4. حیوانات آبزی و دوزیست
از نظر اسلام حیواناتی که همیشه و یا گاهی در آب زندگی می کنند همگی حرام گوشت هستند به غیر از دو مورد. یکی ماهی فلس(پولک)دار [یعنی هم باید شکل ماهی و هم پولک داشته باشد] و دیگری میگو. بنابراین کوسه ماهی بنا بر نظر مراجعی از جمله مقام معظم رهبری در فتوای جدیدشان حرام است. و نیز انواع خرچنگ و نیز صدف که متأسفانه در برخی از رستورانها تهیه می گردد حرام هستند.(برای تنظیم این بخش از استفتائات پایگاه اطلاع رسانی مراجع عظام تقلید نظیر مقام معظم رهبری و آیات عظام مکارم شیرازی و سیستانی (حفظهم الله) بهره بردیم).
**چند نکته درباره خوردن ماهی:
1. ماهی مرده ای که معلوم نیست آن را زنده ازآب گرفته اند یا مرده، اگر در دست مسلمان باشد حلال است.
2. ماهی را می توان قبل از جان دادن بکشند وخوردن زنده آن هم اشکال ندارد.
3. مشتقات ماهی همچون پودر، روغن و... اگر در بازار مسلمین باشد حلال و اگر وارداتی باشد باید احراز شود که ماهی را زنده از آب گرفته اند.
4. خاویار و تخم ماهی ها از نظرحلال و حرام بودن تابع خودماهی است.
5. از ماهی دو چیز حرام است فضله وخون .(خون ماهی و فضله اش پاک هستند اما خوردن آنها حرام است و در جهت پیدا کردن خون در گوشت ماهی تفحص لازم نیست اگر دیده شد نباید خورد)
6. شکار آبزیان به زنده گرفتن آنها از آب و بیرون از آب جان دادن آنهاست لذا اگر توسط سیلاب آورده شوند در صورتی که زنده از آب گرفته شوند حلال والا حرام است. همچنین اگر در استخرهای پرورش ماهی به جای گرفتن ماهی از آب، بالعکس انجام شود به این نحو که آب استخر تخلیه گردد و ماهی ها بمانند و در همان حال جان بدهند صید شرعی محسوب نشده و خوردن آنها حرام است.
7. اگر ماهی به هر علتی درداخل آب بمیرد پاک اما خوردنش حرام است.
8. اگر ماهی درون تور ماهی گیری گیر کند و بمیرد بنا برنظر امام راحل(ره).حرام ولی به نظر برخی دیگر از مراجع از جمله مقام معظم رهبری در فتوای اخیرشان حلال است.
3/4.  پرندگان
پرندگان یا حلال گوشتند یا حرام گوشت که نوع حلال آن به دو روش از نوع حرام آن قابل تشخیص است که وجود یکی از این دو نشانه کافی است. (تحریر الوسیله 2/157م8)
1. مقایسه مدت بال زدن با صاف نگه داشتن بالها (مقایسه دفیف با صفیف)
هر پرنده ای که به هنگام پرواز، مدت بال زدنش بیشتر از صاف نگه داشتن بالهایش باشد، حلال گوشت است مانند کبوتر و اگر برعکس بود یعنی کمتر بال می زد و بیشتر بالهایش را صاف نگه می داشت، چنین پرنده ای حرام گوشت خواهد بود مانند عقاب.
2.داشتن «چینه دان» یا «سنگ دان» یا «تیغه پشت پا»
اگر پرنده ای تنها یکی از این سه مورد را داشت پرنده ای حلال گوشت است و اگر به کلی فاقد این سه بود حرام گوشت خواهد بود.
پرندگان حلال گوشت اما مکروه: جغد، هدهد، خطاف، کبوتر صوام(که خاکی رنگ ودارای گردن درازاست)، پرستو
** چند تذکر:
1.در این بحث، فرقی بین پرندگان خشکی و دریایی وجود ندارد.
2.در مواردی مثل طاووس که در روایات به حرام بودن گوشت آن تصریح شده است دیگر به این دو نشانه اعتنایی نمی¬شود امام رضا علیه السلام فرمود: «الطَّاوُوسُ لَا یَحِلُّ أَكْلُهُ» خوردن گوشت طاووس حلال نیست. (وسائل الشیعة24/106).
3.تخم هر پرنده ای در حلیت و حرمت تابع همان پرنده است (تحریرالوسیله2/158م12)
4.احوط پرهیز و اجتناب از همه اقسام کلاغ است حتی زاغ و آن کلاغ مزارع است.
5.خوردن ملخ: اگر ملخ را با دست یا به وسیله دیگری زنده بگیرند، بعد از جان دادن، خوردن آن حلال است. و خوردن ملخی که بال در نیاورده و نمی تواند پرواز کند،حرام است.
** چهار نکته درباره حیوانات حرام گوشت: (توضیح المسائل مراجع)
1. خوردن و خوراندن گوشت آنها حرام است.(ج1، ص75، م84)
2. ادرار و مدفوع آنهایی که خون جهنده دارند نجس است. (ج1،ص75،م84)
3. زنده آنها [به جز سگ و خوک که نجس العین هستند] پاک است ولی با مردن نجس می شوند. (ج2، ص501، م2589)
4. نباید اجزای آنها بر بدن و لباس نمازگزار باشد. (مثل موی گربه و سگ)ج1ص482م824
** حکم فضله پرندگان حرام گوشت
فضله پرندگان حرام گوشت نجس است اما فضله پرندگان حلال گوشت و حیوانات کوچک مثل پشه و مگس که گوشت ندارند پاک است.(توضیح المسائل (المحشى للإمام الخمینی)، ج ‏1، ص 69، مسأله 84 و 85، نیز آیت الله بهجت علاوه بر این فرموده: و فضله خفّاش بنا بر احتیاط نجس است.)
برخی دیگر از فقها یا فرموده اند: بنابر احتیاط مستحب، از فضله پرندگان حرام گوشت اجتناب گردد به خصوص بول خفاش.، یا به پاک بودن فضله پرندگان حرام گوشت، فتوی داده اند.( آیات عظام: خامنه ای(أجوبة الاستفتاءات (بالفارسیة)، ص: 54، س 279)، اراکی، صافى، خوئى، تبریزى، سیستانى، مکارم شیرازی، گلپایگانى، فاضل لنکرانی(ره)، گلپایگانى.)